"Batı"nın da batısında "Doğu" vardır.... - www.kafanagorehayat.com | www.kafanagorehayat.com

“Batı”nın da batısında “Doğu” vardır….

Hep bilimden yana olmuşumdur. Bilimin cevap verebildiklerini kabul etmiş, diğerlerini bilimin kabulüne bırakmışımdır, ne kadarsa o kadar.

Elli yaşındayım ve Özer Ozankaya’nın Toplumbilim dersimizde sorduğu, o gün, ilk duyduğumda, “oldukça anlamsız” gelen fakat gün geçtikçe bana daha çok ders veren sorusu, bugün gibi çok net bir şekilde aklımda.

Elinde tuttuğu kalemi biraz yukarıya kaldırarak, “Parmaklarımı açıp bırakırsam kalem ne olur?” sorusuna, salonda gülüşmeler olmuş ve biraz alaycı, biraz anlamsız bir şekilde “düşeerr!” cevapları gelmişti.

“Emin olmayın” demişti sevgili hocamız. “Emin olmayın, bilim değişime açıktır, bilim adamı araştırmacı olur.”

O zamanlar daha kuantum bilinmiyordu. Klasik fizik kurallarını bilmek de sadece yerçekimini bilmek değildi tabi ki.

Toplum bilim hocamızın verdiği ders bir fizik dersi değil, bir bakış açısı dersiydi. Bilimin sahip olduğu, “çocuk bakışı” derim ona ben. “Neden?” “Nasıl?” gibi, devamlı soru soran çocuk bakışı.

İçimdeki çocuğu kaybetmeyen matematik sevdalısı ben, önce isimlere takılırım; neden bu isim verilmiş? Tabi Türkçe ve Matematik terminolojisinin bizi götürdüğü adres, yüce önderimiz Mustafa Kemal Atatürk’tür. O başlı başına bir konu.

Ve simgeler, semboller…

Simge ve semboller, bilim dünyasında genellikle o kuramı geliştiren kişinin adına atıf yapılarak kullanılmaktadır, kuramlara verilen isimler gibi.

Bugün, okullarımızda, çocuklarımız için kodlama derslerimiz var artık. Bilgisayarlarımız ise olmazsa olmazımız. Biz bunlara ve sayabileceğimiz bir çok prensip ve uygulamaya, algoritma ile ulaştık.

Algoritma terimi, bu bilimin neredeyse temeli.

Nedir algoritma?

Bir sorunu çözmek veya belirlenmiş bir amaca ulaşmak için tasarlanan yola, takip edilen işlem basamaklarına algoritma denir. Algoritmalar, açıkça belirtilmiş bir başlangıcı ve  sonu olan işlemler kümesidir. Amaca ulaşmak için işlenecek çözüm yolları ve sıralamaları belirlenir ve algoritma bu sırayı takip ederek en mantıklı çözüme ulaşır.

Peki ilk kez, kim buna kafa yormuş da bulmuş? O kişinin ismi algoritma-mıymış da  adı algoritma olmuş bu çözüm yolunun?

Araştırdım ve sonuçlar çok ilginç!

İlk algoritma, El-Harezmi’nin ‘Hisab-el Cebir ve El Mukabala’ kitabında sunulmuştur ve algoritma kelimesi de El-Harezmi’nin isminden gelmiştir.

Sözlüğümüze, Fransızca’dan girmiş olan; algorithme “matematikte bir problemi çözmek için uygulanan prosedürler dizisi” sözcüğünden alıntıdır.  Eski Fransızca algorisme “Arap sayılarıyla aritmetik işlem yapma yöntemi” sözcüğünden evrilmiştir. Yani Arapça’ya dayanmaktadır.  Bir yer adı olan Xarizm‘de doğan bir matematikçi olan ve sıfır rakamını bulma gibi  bir icada el atan Ebû Ca’fer Muhammed bin Mûsâ‘ya  bilim dünyası El-Hârezmî adını vermiştir.

Arapça El-Harizmi, Latincede ise Al-Khowarizmi olan isminden esinlenerek; “Alkhowarizmi’ye ait”, “Alkhowarizmi’den türeme” anlamına gelen; “augrim”, “augrime”, “augrim”, “algorism”, “Algoritmi” “Algorismus” terimleri kullanılmıştır. Çoğunlukla Batı’daki Latince kaynaklardan, İngilizce’ye Algorithm, Fransızca’ya Algoritmé ve Almanca’ya Chwarizmi, İspanyolca’ya Algorismo sözcükleri ile aktarılan “Algorismus” sözcüğü, Cumhuriyet döneminde, Fransızca kaynaklardan bilgi aktarılırken “Algoritmé” sözcüğünden, kolaylıkla Türkçe okunuşa uygun olarak “Algoritma” sözcüğü uydurulmuştur.

EBU ABDULLAH MUHAMMED BİN MUSA EL-HARİZMİ…Doğum ve ölüm tarihleri kesin olmamakla birlikte Hazar denizinin doğusundaki Harizm’de (bugünkü adı ile Özbekistan’ın Khiva (Hiva) kenti) doğmuştur.

“İkinci dereceden tek bilinmeyenli denklemlerin çözümlenmesi için” ilk defa El-Harizmi’nin ortaya atıp geliştirdiği geometrik modelleri kullanılmıştır. Trigonometrik bağlantılar da onun batıya tanıttığı bilgilerdir. Doğu bilimini incelemiş ve açılar konusunda, söz sahibi bir bilim adamı olmuştur.  “El-Cebr Ve’l Mukabele” adı ile anılan eseri; 12.Yüzyıldan başlayarak, önce Latince olmak üzere İtalyanca, İspanyolca, Fransızca, İngilizce, Almanca ve günümüzde Rusça ve Japonca’ya çevrilmiştir. Dünya, Cebir disiplinini ve onlu sayı sistemi ile hesaplamayı bu kaynaklardan öğrenmiştir.

Öte yandan ona El-Harizmi denmesinin sebebi: Arapça’da “El” kelimesi Türkçe’de “o” ve İngilizce’de “the” kelimesine karşılık gelir.Yani “doğum yeri Harizm olan o özel kişi” demektir.Tıpkı İngilizce’de; sıradan bir adam kastedilmek istenince “man”, özel bir adam kastedildiğinde “The man” ifadesinde olduğu gibi.

EBU ABDULLAH MUHAMMED BİN MUSA EL-HARİZMİ, cebir ve algoritma isimlerinin babası.

Ölüm, unutulmak demektir. Bu nedenle daha uzun yaşamak isteyen insan üretir, ağaçlar gibi çiçek açar. Adıyla yaşamak, unutulmamak; ölmemektir. Var olmaktır. Mağara duvarlarına bir iz bırakmak bile bu dünyada var olmanın kanıtıdır. Bize bu izleri bırakanlara minnetle.

Sadece anlamak, anlatmak bile bir izdir.

(Burçak Şenler Sınmaz)

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir